Litwa wiele zawdzi\u0119cza\u0142a franciszkanom polskim. Oni to bowiem g\u0142osili tam s\u0142owo bo\u017ce pierwej, nim si\u0119 religja Chrystusowa w stronach tych ustali\u0142a, znajduj\u0105c prawdopodobnie niejakie u\u0142atwienie w niema\u0142ej liczbie ludu polskiego uprowadzonego w niewol\u0119 i osiedlonego w kraju nadnieme\u0144skim.<\/p>\n

Gedymin, ksi\u0105\u017ce litewski, dziad Jagie\u0142\u0142y, lubo ba\u0142wochwalca, bardzo ich powa\u017ca\u0142, jak to wida\u0107 z jego listu do papie\u017ca Jana XXII, gdzie wspomina, \u017ce im pozwoli\u0142 dwa ko\u015bcio\u0142ki wybudowa\u0107: w Wilnie i Nowogr\u00f3dku i \u017ce w Wilnie ma ich czterech a pragnie mie\u0107 wi\u0119cej. Lud prosty ch\u0119tniej ich s\u0142ucha\u0142 i przyjmowa\u0142 u siebie, ni\u017c innych wiary opowiadacz\u00f3w.<\/p>\n

Po \u015bmierci jednak Gedymina krwawe wojny przerwa\u0142y na czas jaki\u015b misj\u0119 franciszka\u0144sk\u0105, a\u017c dopiero za syna gedyminowego Olgierda (ojca Jagie\u0142\u0142y) Piotr Gastold, wojewoda podolski z ramienia Litwy, pan mo\u017cny i bogaty, przyj\u0105wszy chrzest w r. 1332, sta\u0142 si\u0119 gorliwym aposto\u0142em Litwy i wielkim protektorem franciszkan\u00f3w. Sprowadziwszy ich 14 z Rusi i Podola do Wilna, da\u0142 im tutaj r. 1333 dom w\u0142asny z ogrodem i ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Krzy\u017ca. Pod niebytno\u015b\u0107 jednak Gastolda, fanatyczny lud poga\u0144ski zakonnik\u00f3w tych w r. 1341 pozabija\u0142 i klasztor spali\u0142. Gastold, powr\u00f3ciwszy do Wilna, cia\u0142a m\u0119czennik\u00f3w ze czci\u0105 pogrzeba\u0142 i w ich miejsce sprowadzi\u0142 36 franciszkan\u00f3w z Polski i Podola, kt\u00f3rym ko\u015bci\u00f3\u0142 N. M. Panny na Piaskach zmurowa\u0142.<\/p>\n

Litwa wi\u0119c mi\u0119dzy pierwszymi aposto\u0142ami swymi, kt\u00f3rzy \u017cycie swoje nie\u015bli w ofierze dla jej nawr\u00f3cenia, widzia\u0142a franciszkan\u00f3w polskich, kt\u00f3rzy i potem z kr. Jagie\u0142\u0142\u0105 przybyli znowu r. 1387 na grunt ju\u017c nieco przygotowany, a jeden z nich J\u0119drzej Wasi\u0142o, herbu Jastrz\u0119biec<\/a>, zosta\u0142 nawet pierwszym biskupem wile\u0144skim. Jego nast\u0119pca, Jan Plichta<\/a>, by\u0142 tak\u017ce z tego zakonu, Ru\u015b r\u00f3wnie\u017c otrzyma\u0142a wtedy pierwszych arcybiskup\u00f3w halickich z franciszkan\u00f3w: Chrystjana Gozdaw\u0119 i Jak\u00f3ba Strep\u0119. Franciszkanie ci na Rusi i Litwie stanowili wikarj\u0119 rusk\u0105, oddzieln\u0105 od prowincyi czesko-polskiej i od niej niezale\u017cn\u0105. Miewali swoich wikarych, kt\u00f3rych sami obierali, lub z Rzymu nadsy\u0142a\u0142 jenera\u0142 zakonu. Dopiero w r. 1430 na kapitule jeneralnej w Assy\u017cu, gdzie podano zakonowi nowe statuty wymierzone przeciwko \u201etowarzystwu pielgrzymuj\u0105cych braci\u201d, po\u0142\u0105czono wikarj\u0119 rusk\u0105 z prowincj\u0105 czesko-polsk\u0105. W tem po\u0142\u0105czeniu Ru\u015b i Litwa pozosta\u0142y przy prowincyi polskiej, nawet w\u00f3wczas, gdy si\u0119 od niej Czechy r. 1517 oddzieli\u0142y.<\/p>\n

Gdy liczba klasztor\u00f3w fran. na Litwie i Rusi znacznie wzros\u0142a i kontrola w olbrzymiej prowincyi zakonnej sta\u0142a si\u0119 nader utrudnion\u0105, postanowiono r. 1625 na kapitule w Rzymie podzia\u0142 prowincyi na polsk\u0105 i rusk\u0105. Prowincja\u0142em polskim zosta\u0142 ks. Wojciech Dembo\u0142\u0119cki, ruskim ks. Albert Giza ze Lwowa. Obie prowincje zobowi\u0105za\u0142y si\u0119 do mi\u0142o\u015bci i pomocy wzajemnej.<\/p>\n

Polska pr. zatrzyma\u0142a piecz\u0119\u0107 dawn\u0105, ruska za\u015b przyj\u0119\u0142a w ma\u0142ej piecz\u0119ci wyobra\u017cenie \u015bw. Franciszka, a w wi\u0119kszej \u015bw. Antoniego padewskiego. W ca\u0142ej prowincja litewsko-ruskiej by\u0142o w\u00f3wczas klasztor\u00f3w 20 i 2 prezydencje. Podzielono je na 4 kustodje: lwowsk\u0105, przemysk\u0105, wile\u0144sk\u0105 i kowie\u0144sk\u0105. Do lwowskiej zaliczono klasztory: lwowski, kamieniecki, halicki, grodecki, krzemieniecki, mi\u0119dzyrzecki, i korecki; do przemyskiej: Sanok, Krosno, Zamo\u015b\u0107, Szczebrzeszyni Bi\u0142goraj; do wile\u0144skiej: Olszany, Pi\u0144sk, Sienno, Postawy i Wilno; do Kowie\u0144skiej: Drohiczyn, Oszmian\u0119 i Narwiliszki. Nowicjaty znajdowa\u0142y si\u0119 we Lwowie, Wilnie, Kownie i Mi\u0119dzyrzeczu. Gdy w ci\u0105gu XVII wieku klasztory franciska\u0144skie ros\u0142y w liczb\u0119, Antoni de Aversa Aversani, 75-ty jenera\u0142 zakonu, dekretem z d. 1 czerwca 1686 r. oddzieli\u0142 Litw\u0119 i Bia\u0142oru\u015b od Rusi Czerwonej i utworzy\u0142 now\u0105 prowincj\u0119 litewsk\u0105 pod tytu\u0142em \u015bw. Kazimierza.<\/p>\n

Prowincja litewska przed podzia\u0142em Polski dzieli\u0142a si\u0119 na 4 kustodje: wile\u0144sk\u0105 z 8-miu klasztorami, grodzie\u0144sk\u0105 tak\u017ce z 8-miu klasztorami, kowie\u0144sk\u0105 z 7-miu klasztorami i po\u0142ock\u0105 r\u00f3wnie\u017c z 7-miu. R. 1832 zosta\u0142o zniesionych w prowincyi litewskiej klasztor\u00f3w 29, w Kr\u00f3lestwie Pols. w r. 1864 uleg\u0142y kasacie wszystkie z wyj\u0105tkiem jednego w Kaliszu.<\/p>\n

Autor: Zygmunt Gloger
\nTytu\u0142: Encyklopedia staropolska (tom II)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Litwa wiele zawdzi\u0119cza\u0142a franciszkanom polskim. Oni to bowiem g\u0142osili tam s\u0142owo bo\u017ce pierwej, nim si\u0119 religja Chrystusowa w stronach tych…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/frater.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/111"}],"collection":[{"href":"http:\/\/frater.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/frater.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/frater.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/frater.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=111"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/frater.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/111\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":115,"href":"http:\/\/frater.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/111\/revisions\/115"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/frater.lt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=111"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}